Radno vrijeme je vremenski period u kojem je radnik, prema ugovoru o radu, obavezan obavljati poslove za poslodavca, tako kaže Zakon
Od 8 do 16, fleksibilno, 6 dana u nedjelji po 7 sati, u smjenama, 12 sati rada pa 24 sata odmora – kakvo radno vrijeme je potrebno da bi se proces rada nesmetano odvijao u vašoj firmi? Da li ste potpuno slobodni u organizaciji radnog vremena zaposlenih ili postoje određena zakonska ograničenja, kao i kada mijenja obračun zarade pročitajte u nastavku teksta.
Davno izboreno 40-časovno radno vrijeme i dalje je zakonski propis u našoj zemlji, i ono je u članu 35. Zakona o radu FBIH definisano kao puno radno vrijeme. Istim članom predviđeno je da opštim aktom može da se utvrdi da puno radno vrijeme bude kraće od 40 časova nedjeljno, ali ne kraće od 36 časova nedjeljno.
Ne odlikuje ga samo broj sati koje zaposleni provede u radu već i raspored tih sati tokom radne nedjelje.
Zakonodavac je dozvolio poslodavcu da sam uredi raspored radnog vremena, uz preporuku da radna nedjelja traje 5 dana, a radni dan 8 časova.
Poslodavac kod koga se rad obavlja u smjenama, noću ili kad priroda posla i organizacija rada to zahtjeva – radnu nedjelju i raspored radnog vremena može da organizuje na drugi način.
Ako priroda posla i organizacija rada dozvoljava, početak i završetak radnog vremena može se utvrditi, odnosno ugovoriti u određenom vremenskom intervalu, kako bi i poslodavac i zaposleni bili zadovoljni..
Skraćeno radno vrijeme
Pored punog i nepunog radnog vremena, zakon poznaje i takozvano “skraćeno radno vrijeme”.
Skraćeno je predviđeno za zaposlenog koji radi na naročito teškim, napornim i za zdravlje štetnim poslovima, utvrđenim zakonom ili opštim aktom, na kojima i pored primjene odgovarajućih mjera bezbjednosti i zaštite života i zdravlja na radu, sredstava i opreme za ličnu zaštitu na radu postoji povećano štetno dejstvo na zdravlje zaposlenog.
U ovim uslovima ono se skraćuje srazmerno štetnom dejstvu uslova rada na zdravlje i radnu sposobnost zaposlenog, a najviše 10 časova nedjeljno (poslovi sa povećanim rizikom).
Skraćeno vrijeme utvrđuje se na osnovu stručne analize, u skladu sa zakonom.
Zaposleni koji radi skraćeno vrijeme ima sva prava iz radnog odnosa kao da radi sa punim radnim vremenom. Dakle, skraćeno vrijeme je pravno i računovodstveno gledano isto što i puno radno vrijeme, samo se primenjuje na poslove koji mogu biti štetni po zdravlje.
Prekovremeni rad
Kada zaposleni radi duže od punog radnog vremena, govorimo o prekovremenom radu.
Zakonom o radu prekovremeni rad je ograničen u pogledu:
- trajanja,
- zaposlenih koji mogu da rade prekovremeno i u situacijama kada je prekovremeni rad zakonom dozvoljen.
Ono ne može da traje duže od osam časova nedeljno.
Zaposleni ne može da radi duže od 10 časova dnevno uključujući i prekovremeni rad.
Zaposleni ima pravo na uvećanu zaradu za svaki sat prekovremenog rada.
Rad noću
Neka radna mjesta zahtjevaju obavljanje posla tokom noći. Tipičan primjer je radno mjesto noćnog čuvara.
Zakon prepoznaje ovu potrebu poslodavaca i dozvoljava uvođenje noćnog rada, uz određena ograničenja koja imaju za cilj zaštitu prava radnika.
Ograničenja su definisana za osjetljive kategorije kao što su maloljetna lica, trudnice, dojilje, roditelje djece mlađe od tri godine i samohrane roditelje.
Zaposleni koji rade noću u određenim slučajevima primiće uvećanu zaradu.
Rad u smjenama
Kada se zaposleni na istim radnim mjestima smjenjuju tokom vremena po nekom utvrđenom rasporedu, govorimo o radu u smjenama.
Tipičan je za proizvodne pogone, maloprodaju, ugostiteljstvo i sve čečći u uslužnim djelatnostima.
Kod poslodavca kod koga je rad organizovan u smjenama, puno ili nepuno radno vrijeme zaposlenog ne mora biti raspoređeno jednako po radnim nedeljama, već se utvrđuje kao prosječno nedejljno radno vrijeme na mjesečnom nivou.
Zakon ne poznaje opšte prihvaćenu kolokvijalnu podjelu na prvu, drugu i treću smenu (noćnu). Ipak, poslodavcu je dužan da zaposlenom koji radi noću obezbijedi izmjenu smjene tako da ne radi noću duže od 7 dana u kontinuitetu.